{"id":29380,"date":"2024-10-13T02:00:00","date_gmt":"2024-10-12T23:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/rockvell.com\/?p=29380"},"modified":"2024-10-12T08:08:54","modified_gmt":"2024-10-12T05:08:54","slug":"musviq-m%c9%99mm%c9%99dov-sahibkarlar-kommunikasiya-vasit%c9%99l%c9%99rinin-t%c9%99hlilin%c9%99-h%c9%99ssas-yanasmalidirlar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rockvell.com\/?p=29380","title":{"rendered":"M\u00fc\u015fviq M\u0259mm\u0259dov: \u201cSahibkarlar kommunikasiya vasit\u0259l\u0259rinin t\u0259hlilin\u0259 h\u0259ssas yana\u015fmal\u0131d\u0131rlar\u201d"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"has-medium-font-size\"><strong>M\u00fc\u015fviq M\u0259mm\u0259dov: \u201cSahibkarlar kommunikasiya vasit\u0259l\u0259rinin t\u0259hlilin\u0259 h\u0259ssas yana\u015fmal\u0131d\u0131rlar\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Beyn\u0259lxalq hesabatlara \u0259sas\u0259n, kibercinay\u0259tkarl\u0131q qlobal iqtisadiyyata h\u0259r il 1 trilyon AB\u015e dollar\u0131ndan \u00e7ox ziyan vurur. R\u0259smi a\u00e7\u0131qlamalarda bildirilir ki, bu ilin ilk yar\u0131s\u0131nda beyn\u0259lxalq miqyasda kiberh\u00fccumlar 30 faiz art\u0131b. Art\u0131m\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259ndiri\u0259n \u0259sas s\u0259b\u0259bl\u0259r aras\u0131nda yeni texnologiyalar\u0131n t\u0259tbiqi, z\u0259if m\u00fcdafi\u0259 \u00fcsullar\u0131 v\u0259 insan amili x\u00fcsusi yer al\u0131r. Hakerl\u0259r daha \u00e7ox f\u0259rdi v\u0259 maliyy\u0259 m\u0259lumatlar\u0131n\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 d\u00f6vl\u0259t sirl\u0259rini h\u0259d\u0259f\u0259 al\u0131r. Bel\u0259 bir m\u00fchitd\u0259 Az\u0259rbaycanda da v\u0259t\u0259nda\u015flar, o c\u00fcml\u0259d\u0259n sahibkarlar\u0131n informasiya t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rinin \u00f6n\u0259mi daha da art\u0131r. Kibercinay\u0259tkarl\u0131qla ba\u011fl\u0131 \u201cvergiler.az\u201d\u0131n suallar\u0131n\u0131 \u201cKaspersky\u201d \u015firk\u0259tinin Az\u0259rbaycandak\u0131 r\u0259smi n\u00fcmay\u0259nd\u0259si M\u00fc\u015fviq M\u0259mm\u0259dov cavabland\u0131r\u0131b:<\/strong><\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"837\" height=\"621\" src=\"https:\/\/rockvell.com\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/yeni.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-29381\" style=\"width:450px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/rockvell.com\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/yeni.jpg 837w, https:\/\/rockvell.com\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/yeni-300x223.jpg 300w, https:\/\/rockvell.com\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/yeni-768x570.jpg 768w, https:\/\/rockvell.com\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/yeni-360x267.jpg 360w\" sizes=\"(max-width: 837px) 100vw, 837px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n<ul>\n<li><strong>Kibercinay\u0259tkarl\u0131\u011f\u0131n i\u015f m\u00fchitin\u0259 t\u0259siri il\u0259 ba\u011fl\u0131 ara\u015fd\u0131rma aparm\u0131s\u0131n\u0131zm\u0131? Hans\u0131 n\u0259tic\u0259l\u0259r \u0259ld\u0259 etmisiniz?<\/strong><br>\u201cKaspersky\u201d \u015firk\u0259tinin anonim statistikas\u0131na \u0259sas\u0259n, Az\u0259rbaycan h\u00fccuma m\u0259ruz qalan r\u0259q\u0259msal cihaz istifad\u0259\u00e7il\u0259rinin say\u0131na g\u00f6r\u0259 151 \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda 33-c\u00fc yerd\u0259dir. Bu o dem\u0259kdir ki, t\u0259cav\u00fczkarlar banklardan s\u0259naye \u015firk\u0259tl\u0259rin\u0259, f\u0259rdi sahibkarlardan t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri i\u015f\u00e7il\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259r\u0259 h\u00fccumlar h\u0259yata ke\u00e7irirl\u0259r. Maliyy\u0259 itkil\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131, kibercinay\u0259tkarl\u0131q \u015firk\u0259tl\u0259r\u0259 qeyri-maddi ziyan vurur, onlar\u0131n reputasiyas\u0131na x\u0259l\u0259l g\u0259tirir v\u0259 m\u00fc\u015ft\u0259ri etibar\u0131n\u0131n itirilm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olur.<br>Az\u0259rbaycan h\u00fccuma m\u0259ruz qalan r\u0259q\u0259msal cihaz istifad\u0259\u00e7il\u0259rinin say\u0131na g\u00f6r\u0259 151 \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda 33-c\u00fc yerd\u0259dir<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Haz\u0131rda Az\u0259rbaycanda hans\u0131 t\u0259hdidl\u0259r m\u00f6vcuddur? V\u0259t\u0259nda\u015flar, o c\u00fcml\u0259d\u0259n sahibkarlar bu t\u0259hdidl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 nec\u0259 haz\u0131rl\u0131ql\u0131 ola bil\u0259rl\u0259r?<\/strong><br>M\u00fc\u0259yy\u0259n n\u00f6v kibert\u0259hdidl\u0259rin populyarl\u0131\u011f\u0131 zaman-zaman d\u0259yi\u015f\u0259 bildiyi kimi, kiberh\u00fccumlar\u0131n m\u00fcr\u0259kk\u0259bliyi d\u0259 daim art\u0131r. \u018fld\u0259 etdiyimiz m\u0259lumatlara g\u00f6r\u0259, Az\u0259rbaycanda 2024-c\u00fc ilin ilk 8 ay\u0131nda 2023-c\u00fc ilin eyni d\u00f6vr\u00fc il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 veb t\u0259hdidl\u0259rin say\u0131 27 faiz artaraq 2.006.879-dan 2.553.265-\u0259 y\u00fcks\u0259lib. Veb t\u0259hdidl\u0259ri son istifad\u0259\u00e7i sisteml\u0259rind\u0259ki bo\u015fluqlardan, veb xidm\u0259t t\u0259rtibat\u00e7\u0131lar\u0131 &#8211; operatorlar\u0131n\u0131n s\u0259hvl\u0259rind\u0259n v\u0259 ya veb xidm\u0259tl\u0259rinin \u00f6zl\u0259rind\u0259ki bo\u015fluqlardan yarana bil\u0259r. Veb t\u0259hdidin s\u0259b\u0259bl\u0259rind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq, onun n\u0259tic\u0259l\u0259ri h\u0259m fiziki \u015f\u0259xsl\u0259r, h\u0259m d\u0259 m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259r\u0259 z\u0259r\u0259r ver\u0259 bil\u0259r.<br>Son 1 ild\u0259 Az\u0259rbaycanda stilerl\u0259rd\u0259n (o\u011furluq proqram\u0131) istifad\u0259 il\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n h\u00fccumlar\u0131n say\u0131 51 faiz art\u0131b (13 874 c\u0259hd\u0259 qar\u015f\u0131 20 991 c\u0259hd). Stilerl\u0259r \u015fifr\u0259l\u0259ri v\u0259 dig\u0259r \u015f\u0259xsi m\u0259lumatlar\u0131 o\u011furlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f z\u0259r\u0259rli proqram n\u00f6v\u00fcd\u00fcr. Onlar brauzerl\u0259r v\u0259 dig\u0259r utilitl\u0259rd\u0259 saxlan\u0131lan gizli a\u00e7arlar\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259, ke\u015f v\u0259 kukil\u0259ri t\u0259hlil ed\u0259 v\u0259 kripto pul kis\u0259si m\u0259lumatlar\u0131na daxil ola bil\u0259rl\u0259r. Stiler ad\u0259t\u0259n toplanm\u0131\u015f m\u0259lumatlar\u0131 komanda serverin\u0259 g\u00f6nd\u0259rir.<br>\u0130stismarlardan istifad\u0259 vasit\u0259sil\u0259 t\u0259\u015fkil edil\u0259n h\u00fccumlar\u0131n say\u0131nda da art\u0131m m\u00fc\u015fahid\u0259 edirik. \u00d6t\u0259n ill\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 bu n\u00f6v kiberh\u00fccumlar\u0131n say\u0131 dem\u0259k olar ki, 3 d\u0259f\u0259 art\u0131b. \u0130stismar proqram v\u0259 ya \u0259m\u0259liyyat sistemind\u0259ki s\u0259hv v\u0259 ya bo\u015fluqdan istifad\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f proqram, kod v\u0259 ya m\u0259lumat fraqmentidir. T\u0259cav\u00fczkar istismardan istifad\u0259 etm\u0259kl\u0259 proqrama v\u0259 ya \u0259m\u0259liyyat sistemin\u0259 icaz\u0259siz giri\u015f v\u0259 ondan istifad\u0259 etm\u0259k imkan\u0131 \u0259ld\u0259 edir.<br>Lakin yuxar\u0131da sadalananlar regionumuzda m\u00fc\u015fahid\u0259 etdiyimiz b\u00fct\u00fcn kibert\u0259hdidl\u0259r deyil. M\u0259s\u0259l\u0259n, fi\u015finq \u00e7ox geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f \u00fcmumi t\u0259hl\u00fck\u0259 olaraq qal\u0131r v\u0259 bu g\u00fcn fi\u015finq h\u00fccumlar\u0131 \u00e7ox vaxt h\u0259d\u0259fli olur. Sahibkarlar ald\u0131qlar\u0131 h\u0259r hans\u0131 kommunikasiya vasit\u0259sinin t\u0259hlilin\u0259 h\u0259ssas yana\u015fmal\u0131d\u0131rlar, m\u0259s\u0259l\u0259n, biznes t\u0259r\u0259fda\u015f\u0131 v\u0259 ya h\u0259mkar\u0131 tan\u0131\u015f olmayan n\u00f6mr\u0259d\u0259n yaz\u0131rsa, bu, ehtiyatl\u0131 olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi bir s\u0259b\u0259bdir.<br>Az\u0259rbaycanda 2024-c\u00fc ilin ilk 8 ay\u0131nda 2023-c\u00fc ilin eyni d\u00f6vr\u00fc il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 veb t\u0259hdidl\u0259rin say\u0131 27 faiz artaraq 2.006.879-dan 2.553.265-\u0259 y\u00fcks\u0259lib<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Bu t\u0259hdidl\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 etm\u0259k laz\u0131md\u0131r? Onlara qar\u015f\u0131 hans\u0131 profilaktik t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u0259 bil\u0259r?<\/strong><br>\u0130nformasiya t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin\u0259 he\u00e7 bir \u0259h\u0259miyy\u0259t verilm\u0259diyi, qorunma t\u0259dbirl\u0259rinin antivirusun qura\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na q\u0259d\u0259r azald\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vrl\u0259r gerid\u0259 qald\u0131. Bu g\u00fcn iri m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259r ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcrl\u0259r ki, informasiya t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi bir d\u0259f\u0259 qurulan i\u015f deyil. Bu, v\u0259ziyy\u0259t\u0259 davaml\u0131 m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirilmi\u015f n\u0259zar\u0259t t\u0259l\u0259b edir, m\u00fcr\u0259kk\u0259b, \u00e7ox\u015fax\u0259li bir prosedir.<br>Ki\u00e7ik biznesl\u0259 ba\u011fl\u0131 v\u0259ziyy\u0259t h\u0259l\u0259 d\u0259 bir q\u0259d\u0259r f\u0259rqlidir &#8211; sahibkarlar he\u00e7 d\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 r\u0259q\u0259msal infrastrukturlar\u0131n\u0131n h\u0259rt\u0259r\u0259fli qorunmas\u0131n\u0131n v\u0259 ya i\u015f\u00e7il\u0259rin fi\u015finq t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259ri bar\u0259d\u0259 m\u0259lumatl\u0131 olmas\u0131n\u0131n vacibliyini q\u0259bul etmirl\u0259r. Onlar\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 ciddi yana\u015fmad\u0131qlar\u0131 t\u0259qdird\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fa bil\u0259c\u0259kl\u0259ri riskl\u0259rd\u0259n x\u0259b\u0259rdar etm\u0259k vacibdir.<br>\u0130\u015f\u00e7il\u0259rin istifad\u0259 etdiyi avadanl\u0131qlar\u0131 &#8211; komp\u00fcterl\u0259ri, noutbuklar\u0131, mobil telefonlar\u0131 v\u0259 plan\u015fetl\u0259ri qorumaq laz\u0131md\u0131r. Bundan \u0259lav\u0259, t\u0259\u015fkilat\u0131n r\u0259q\u0259msal infrastrukturunun dig\u0259r hiss\u0259l\u0259ri olan serverl\u0259r, e-po\u00e7t, korporativ vebsayt v\u0259 s. da qorunmal\u0131d\u0131r. \u0130\u015f\u00e7il\u0259rin kibersavadl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 da unutmamal\u0131y\u0131q, \u00e7\u00fcnki b\u0259zi hallarda t\u0259\u015fkilat\u0131n kiberm\u00fcdafi\u0259sinin \u0259n z\u0259if h\u0259lq\u0259sinin m\u0259hz f\u0259rdl\u0259r oldu\u011fu \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r. Bu bax\u0131mdan x\u00fcsusil\u0259 z\u0259r\u0259rli e-po\u00e7tdak\u0131 fi\u015finq linkin\u0259 klikl\u0259y\u0259 v\u0259 bel\u0259likl\u0259, korporativ \u015f\u0259b\u0259k\u0259y\u0259 t\u0259cav\u00fczkarlar\u0131n daxil olmas\u0131na icaz\u0259 ver\u0259 bil\u0259n t\u0259lim ke\u00e7m\u0259mi\u015f i\u015f\u00e7il\u0259ri qeyd ed\u0259 bil\u0259rik.<br>Sahibkarlar ald\u0131qlar\u0131 h\u0259r hans\u0131 kommunikasiya vasit\u0259sinin t\u0259hlilin\u0259 h\u0259ssas yana\u015fmal\u0131d\u0131rlar, m\u0259s\u0259l\u0259n, biznes t\u0259r\u0259fda\u015f\u0131 v\u0259 ya h\u0259mkar\u0131 tan\u0131\u015f olmayan n\u00f6mr\u0259d\u0259n yaz\u0131rsa, bu, ehtiyatl\u0131 olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi bir s\u0259b\u0259bdir<\/li>\n\n\n\n<li><strong>B\u0259s siz m\u0259lumatlar\u0131n qorunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn hans\u0131 xidm\u0259tl\u0259ri t\u0259klif edirsiniz?<\/strong><br>\u201cKaspersky Symphony\u201d t\u0259\u015fkilatlara korporativ kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlikd\u0259 ekosistem yana\u015fmas\u0131n\u0131 t\u0259dric\u0259n v\u0259 ya hiss\u0259-hiss\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131m olan h\u0259r \u015feyi t\u0259qdim ed\u0259n h\u0259ll\u0259r x\u0259ttidir. Bu ekosistemin b\u00fct\u00fcn elementl\u0259ri bir-birini tamamlay\u0131r v\u0259 g\u00fccl\u0259ndirir, ist\u0259nil\u0259n m\u00fcr\u0259kk\u0259blikd\u0259 olan kiberh\u00fccumlardan m\u00fcdafi\u0259ni v\u0259 biznesin davaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259y\u0259 imkan verir.<br>Biz t\u0259\u015fkilat\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnd\u0259n v\u0259 ehtiyaclar\u0131ndan as\u0131l\u0131 olaraq, bu x\u0259tt daxilind\u0259 ba\u015flan\u011f\u0131cdan t\u0259kmil s\u0259viyy\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r bir ne\u00e7\u0259 qorunma s\u0259viyy\u0259si t\u0259klif edirik. H\u0259ll\u0259r h\u0259m k\u00fctl\u0259vi t\u0259hdidl\u0259r\u0259, h\u0259m d\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259b h\u0259d\u0259fli h\u00fccumlara qar\u015f\u0131 h\u0259rt\u0259r\u0259fli m\u00fcdafi\u0259ni t\u0259min ed\u0259n s\u0131x inteqrasiya olunmu\u015f al\u0259tl\u0259ri ehtiva edir. Onun say\u0259sind\u0259 \u015firk\u0259tl\u0259rin uy\u011fun informasiya t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi m\u0259hsullar\u0131n\u0131n se\u00e7ilm\u0259si v\u0259 ayr\u0131ca h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn resurslar s\u0259rf etm\u0259sin\u0259 ehtiyac yoxdur. Bu yolla informasiya t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi qruplar\u0131n\u0131n resurslar\u0131n\u0131 y\u00fckd\u0259n azad etm\u0259k v\u0259 insidentl\u0259ri a\u015fkarlamaq, cavab t\u0259dbirl\u0259rinin s\u0259m\u0259r\u0259liliyini art\u0131rmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-right\"><strong>F\u0259rqan\u0259 Allahverdiq\u0131z\u0131<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00fc\u015fviq M\u0259mm\u0259dov: \u201cSahibkarlar kommunikasiya vasit\u0259l\u0259rinin t\u0259hlilin\u0259 h\u0259ssas yana\u015fmal\u0131d\u0131rlar\u201d Beyn\u0259lxalq hesabatlara \u0259sas\u0259n, kibercinay\u0259tkarl\u0131q qlobal iqtisadiyyata h\u0259r il 1 trilyon AB\u015e dollar\u0131ndan \u00e7ox ziyan vurur. R\u0259smi a\u00e7\u0131qlamalarda bildirilir ki, bu ilin ilk yar\u0131s\u0131nda beyn\u0259lxalq miqyasda kiberh\u00fccumlar 30&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":29381,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[50],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29380"}],"collection":[{"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=29380"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29380\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":29382,"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/29380\/revisions\/29382"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/29381"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=29380"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=29380"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=29380"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}