{"id":4669,"date":"2022-10-28T09:30:00","date_gmt":"2022-10-28T06:30:00","guid":{"rendered":"https:\/\/rockvell.com\/?p=4669"},"modified":"2022-10-28T12:20:52","modified_gmt":"2022-10-28T09:20:52","slug":"internetd%c9%99-n%c9%99y%c9%99-guv%c9%99nm%c9%99k-olar-saxta-m%c9%99lumatlardan-nec%c9%99-qorunmali","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rockvell.com\/?p=4669","title":{"rendered":"\u0130nternetd\u0259 n\u0259y\u0259 g\u00fcv\u0259nm\u0259k olar? Saxta m\u0259lumatlardan nec\u0259 qorunmal\u0131?"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"has-medium-font-size\"><strong>\u0130nternetd\u0259 n\u0259y\u0259 g\u00fcv\u0259nm\u0259k olar? Saxta m\u0259lumatlardan nec\u0259 qorunmal\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u0130nternet say\u0259sind\u0259 biz n\u0259yin do\u011fru, n\u0259yin yanl\u0131\u015f oldu\u011funu \u00e7ox vaxt ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259yin v\u0259 anlama\u011f\u0131n \u00e7ox \u00e7\u0259tin oldu\u011fu sonsuz sayda m\u0259lumat \u0259ld\u0259 ed\u0259 bilirik. Ham\u0131m\u0131z \u201c\u0130ngilis aliml\u0259ri koronavirusun olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcbut edib\u201d, \u201cAvstraliyada peyv\u0259nd olunmam\u0131\u015f insanlar islah d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259rind\u0259 saxlan\u0131l\u0131r\u201d, \u201cKinoteatr stullar\u0131na Q\u0130\u00c7S-\u0259 yoluxmu\u015f iyn\u0259l\u0259r vurulur\u201d kimi ba\u015fl\u0131qlar\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015f\u00fck. Bunlar son vaxtlar \u201csaxta x\u0259b\u0259r\u201d (fake news) adland\u0131r\u0131lan mifl\u0259rin qlobal \u015f\u0259b\u0259k\u0259d\u0259 nec\u0259 yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair n\u00fcmun\u0259l\u0259rdir.<br>Feyk (ingilis s\u00f6z\u00fc olub \u201csaxta\u201d dem\u0259kdir) x\u0259b\u0259r internetd\u0259, k\u00fctl\u0259vi informasiya vasit\u0259l\u0259rind\u0259, mediada yerl\u0259\u015fdiril\u0259n h\u0259r hans\u0131 tamamil\u0259 v\u0259 ya qism\u0259n etibars\u0131z m\u0259lumatd\u0131r. H\u0259r hans\u0131 payla\u015f\u0131m, x\u0259b\u0259r, video, \u015f\u0259kil, sosial media hesab\u0131 v\u0259 h\u0259tta tan\u0131nm\u0131\u015f resursu t\u0259qlid ed\u0259n vebsayt da saxta ola bil\u0259r. &#8220;Saxta&#8221; x\u0259b\u0259rl\u0259r h\u0259m d\u0259 sifari\u015fli v\u0259 ya t\u0259sad\u00fcfi ola bil\u0259r.<br>Saxta x\u0259b\u0259rl\u0259r ya\u015f\u0131ndan v\u0259 sosial statusundan as\u0131l\u0131 olmayaraq m\u00fcxt\u0259lif insanlar\u0131 \u00e7a\u015fd\u0131ra bil\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, m\u0259\u015fhur a\u015fpaz Ceymi Oliverin guya m\u00fc\u0259yy\u0259n bir brend\u0259 aid burgerl\u0259rind\u0259ki \u0259tin yuyulmu\u015f ya\u011fdan v\u0259 ammonyakdan haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcbut etdiyi hekay\u0259 h\u0259r k\u0259sin yad\u0131ndad\u0131r.<br>\u0130nternetd\u0259 bu m\u0259lumat\u0131 yoxlamaq v\u0259 anlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn c\u0259mi be\u015f d\u0259qiq\u0259 vaxt laz\u0131md\u0131r &#8211; \u0259slind\u0259, hekay\u0259 tamamil\u0259 f\u0259rqli idi. He\u00e7 bir m\u0259hk\u0259m\u0259 olmay\u0131b, a\u015fpaz\u0131n AB\u015e-da b\u00fct\u00fcn qida s\u0259nayesini t\u0259nqid etdiyi bir televiziya \u015fousu var idi v\u0259 b\u0259zi jurnalistl\u0259r McDonald&#8217;s-da reseptin sonradan d\u0259yi\u015fdirilm\u0259sini bununla \u0259laq\u0259l\u0259ndirdil\u0259r. T\u0259\u0259cc\u00fcbl\u00fcd\u00fcr ki, verili\u015fin epizodu 2011-ci ild\u0259 yay\u0131mlan\u0131b, lakin bu mif sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif yerli mediada h\u0259l\u0259 d\u0259 aktuald\u0131r.<br>Bu, h\u0259r k\u0259s \u00fc\u00e7\u00fcn vacib bir d\u0259rsdir &#8211; saxta x\u0259b\u0259r h\u0259r yerd\u0259, h\u0259tta he\u00e7 g\u00f6zl\u0259m\u0259diyiniz yerl\u0259rd\u0259 qar\u015f\u0131n\u0131za \u00e7\u0131xa bil\u0259r, ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 ist\u0259nil\u0259n m\u0259lumat\u0131 yoxlamaq laz\u0131md\u0131r.<br>Kaspersky bunu nec\u0259 ed\u0259c\u0259yinizi izah edir:<br>M\u0259lumat\u0131n m\u0259nb\u0259yini tap\u0131n<br>\u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259 m\u0259lumat\u0131n haradan g\u0259ldiyini yoxlamaq laz\u0131md\u0131r. Burada bir ne\u00e7\u0259 variant ola bil\u0259r. D\u00fczd\u00fcr, m\u0259tbuat, bloggerl\u0259r, messencer kanallar\u0131 v\u0259 sosial media icmalar\u0131 bir qayda olaraq reputasiyaya malikdirl\u0259r. Amma eyni zamanda ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, h\u0259tta \u0259n layiqli v\u0259 h\u00f6rm\u0259tli mediada bel\u0259 saxta x\u0259b\u0259rl\u0259r d\u0259rc oluna bil\u0259r.<br>\u0130lkin m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 ke\u00e7idl\u0259r tap\u0131n<br>Etibarl\u0131 oldu\u011funu iddia ed\u0259n h\u0259r hans\u0131 bir m\u0259lumatda m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 ke\u00e7idl\u0259r olmal\u0131d\u0131r &#8211; linkl\u0259ri olmayan m\u0259qal\u0259 v\u0259 ya yaz\u0131ya etibar edilm\u0259m\u0259lidir. N\u00f6vb\u0259ti add\u0131m linkl\u0259rin \u00f6zl\u0259rini yoxlamaqd\u0131r. Ham\u0131s\u0131 material\u0131n x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n as\u0131l\u0131d\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, m\u0259tn xaricd\u0259ki b\u0259zi hadis\u0259l\u0259rd\u0259n b\u0259hs edirs\u0259, m\u0259lumat\u0131n orijinal dild\u0259 yer ald\u0131\u011f\u0131 yerli n\u0259\u015frl\u0259r\u0259 ke\u00e7idl\u0259r olmal\u0131d\u0131r. \u018fks halda, m\u00fc\u0259llifl\u0259r hadis\u0259d\u0259n nec\u0259 x\u0259b\u0259r tuta bil\u0259rl\u0259r? M\u0259qal\u0259nin m\u00fc\u0259llifi r\u0259smi qurumlar\u0131n d\u0259rc etdiyi m\u0259lumatlara v\u0259 ya elmi ara\u015fd\u0131rmalara ke\u00e7id verirs\u0259, bu da yax\u015f\u0131 \u0259lam\u0259tdir.<br>Ayr\u0131-ayr\u0131 faktlar\u0131 yoxlay\u0131n<br>\u0130st\u0259nil\u0259n m\u0259tn, video v\u0259 ya audio materialda ba\u015fqa m\u0259nb\u0259l\u0259rl\u0259 \u00e7arpaz yoxlan\u0131la bil\u0259n ayr\u0131ca faktlar var. \u00c7ox vaxt bunlar adlar, tarixl\u0259r, co\u011frafi yerl\u0259r, b\u0259zi elmi m\u0259lumatlar v\u0259 s. olur. Bu m\u0259lumatlar\u0131 s\u00fcr\u0259tli internet axtar\u0131\u015f\u0131 il\u0259 asanl\u0131qla tapmaq olar. \u0130ki v\u0259 ya \u00fc\u00e7d\u0259n \u00e7ox qeyri-d\u0259qiqlik tapsan\u0131z, material\u0131, \u00e7ox g\u00fcman ki, etibars\u0131z elan etm\u0259k olar. Bu, he\u00e7 d\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 o dem\u0259k deyil ki, m\u00fc\u0259llif q\u0259sd\u0259n sizi aldatma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Ola bilsin ki, o, sad\u0259c\u0259 olaraq n\u0259d\u0259n yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u00fcr.<br>M\u0259nb\u0259nin g\u00fcnd\u0259liyini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirin<br>Ayr\u0131-ayr\u0131 faktlar\u0131 yoxlamaqla yana\u015f\u0131, m\u0259nb\u0259nin \u00fcmumi istiqam\u0259tini v\u0259 g\u00fcnd\u0259liyini m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259k d\u0259 vacibdir. M\u00fc\u0259llifl\u0259r yalanlar\u0131 a\u015fkar \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259rc etm\u0259s\u0259l\u0259r bel\u0259, m\u0259qal\u0259d\u0259ki d\u00fczg\u00fcn vur\u011fu v\u0259 d\u00fczg\u00fcn se\u00e7ilmi\u015f m\u0259lumatlar sizi b\u00f6y\u00fck m\u0259nz\u0259r\u0259d\u0259n yay\u0131nd\u0131ra v\u0259 fikriniz\u0259 t\u0259sir ed\u0259 bil\u0259r. G\u00fcnd\u0259liyi bilm\u0259k siz\u0259 al\u0131nan m\u0259lumatlara daha obyektiv yana\u015fma\u011fa k\u00f6m\u0259k ed\u0259c\u0259k.<br>Detallara diqq\u0259t yetirin<br>\u018fsas faktlar tutarl\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcrs\u0259, t\u0259f\u0259rr\u00fcatlara diqq\u0259t yetirilm\u0259lidir: \u015f\u0259kill\u0259r, sitatlar, terminl\u0259r v\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck d\u0259r\u0259c\u0259sinin tez-tez istifad\u0259si. H\u0259r birini ayr\u0131ca inc\u0259l\u0259y\u0259k:<br>\u2981 \u015e\u0259kill\u0259r Photoshop v\u0259 dig\u0259r texniki vasit\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259 etm\u0259kl\u0259 d\u0259yi\u015fdiril\u0259 bil\u0259r. \u015e\u0259klin d\u0259yi\u015fdirilib-d\u0259yi\u015fdirilm\u0259diyini g\u00f6rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u2981 Google Image Search v\u0259 ya \u2981 TinEye-d\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k orijinal\u0131 axtarma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131n.<br>\u2981 Sitatlar \u00e7ox vaxt kontekstd\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131r, klassik misal: \u201cSSR\u0130-d\u0259 seks yoxdur\u201d. H\u0259tta ilk s\u00f6zl\u0259r \u00fczr\u0259 s\u00fcr\u0259tli \u0130nternet axtar\u0131\u015f\u0131 ad\u0259t\u0259n b\u00f6y\u00fck m\u0259nz\u0259r\u0259ni g\u00f6rm\u0259y\u0259 v\u0259 \u2981 m\u00fc\u0259llifin\u2981 \u2981 \u0259slind\u0259\u2981 \u2981 n\u0259\u2981 \u2981 dem\u0259k\u2981 \u2981 ist\u0259diyini ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259y\u0259 k\u00f6m\u0259k edir.<br>\u2981 M\u00fc\u0259llifl\u0259r oxucunu \u00e7a\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7oxlu \u201ca\u011f\u0131ll\u0131\u201d s\u00f6zl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259 bil\u0259rl\u0259r \u2013 bu, x\u00fcsusil\u0259 elmi m\u0259tnl\u0259rd\u0259 geni\u015f yay\u0131l\u0131b. T\u0259nb\u0259l olmay\u0131n v\u0259 material\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas olan terminl\u0259rin m\u0259nalar\u0131n\u0131 tap\u0131n. Qar\u015f\u0131n\u0131zda yalan oldu\u011funu ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ixtisasla\u015fm\u0131\u015f n\u0259\u015frl\u0259r\u0259 baxmaq laz\u0131m deyil &#8211; ad\u0259t\u0259n bir ne\u00e7\u0259 klik v\u0259 Vikipediya kifay\u0259tdir.<br>\u2981 \u201cBu, tarixin \u0259n m\u00fch\u00fcm qanunudur\u201d v\u0259 ya \u201cqar\u015f\u0131n\u0131zda olan \u0259n d\u00fcr\u00fcst siyas\u0259t\u00e7idir\u201d ham\u0131s\u0131 \u00fcst\u00fcnl\u00fck d\u0259r\u0259c\u0259l\u0259rin\u0259 misald\u0131r. M\u0259tnd\u0259 onun bollu\u011fu h\u0259y\u0259can siqnal\u0131d\u0131r. \u00c7ox g\u00fcman ki, m\u00fc\u0259llifl\u0259r sizi n\u0259y\u0259s\u0259 inand\u0131rma\u011fa v\u0259 ya n\u0259yis\u0259 satma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar.<br>M\u00fcxt\u0259lif \u0259lam\u0259tl\u0259ri izl\u0259yin<br>Bir n\u00f6v k\u00fctl\u0259vi fenomend\u0259n b\u0259hs ed\u0259n m\u0259tnl\u0259r ayr\u0131 bir hekay\u0259dir, m\u0259s\u0259l\u0259n, &#8220;peyv\u0259ndd\u0259n sonra insanlar u\u015faq sahibi olmaq imkan\u0131n\u0131 itirirl\u0259r&#8221; tipli x\u0259b\u0259rl\u0259r. Bel\u0259 hallarda bu sor\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn m\u00fcmk\u00fcn m\u0259nb\u0259l\u0259ri axtarmaq faydal\u0131d\u0131r. Materiallarda \u0259sas t\u0259f\u0259rr\u00fcatlar eynidirs\u0259 &#8211; i\u015ftirak\u00e7\u0131n\u0131n v\u0259 ya \u015fahidin ad\u0131 v\u0259 ya ya\u015f\u0131, habel\u0259 hadis\u0259nin yeri v\u0259 tarixi kimi \u015feyl\u0259r\u0259 diqq\u0259t yetirm\u0259k daha faydal\u0131 olar &#8211; \u00e7ox g\u00fcman ki, bu, hal t\u0259krarlanm\u0131r v\u0259 k\u00fctl\u0259vi bir fenomen deyil, \u00e7\u00fcnki onlar sizi n\u0259y\u0259s\u0259 inand\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Ketrin Tay &#8220;Chaos Communication Congress&#8221; adl\u0131 t\u0259dbird\u0259ki \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131nda bel\u0259 hallar\u0131 nec\u0259 if\u015fa etm\u0259k bar\u0259d\u0259 \u0259trafl\u0131 dan\u0131\u015f\u0131b.<br>M\u0259lumatlar\u0131n yoxlan\u0131lmas\u0131 \u00fczr\u0259 ixtisasla\u015fm\u0131\u015f resurslardan istifad\u0259 edin<br>T\u0259bii ki, internetd\u0259 g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm\u00fcz h\u0259r m\u0259tni yoxlamaq m\u00fcmk\u00fcn deyil. \u00dcst\u0259lik, bunu etm\u0259k tez-tez laz\u0131m olmur \u00e7\u00fcnki pe\u015f\u0259karlar art\u0131q bunu bizim \u00fc\u00e7\u00fcn edibl\u0259r. H\u0259r \u00f6lk\u0259d\u0259 mifl\u0259ri if\u015fa etm\u0259k \u00fczr\u0259 ixtisasla\u015fm\u0131\u015f media var. Yuxar\u0131da t\u0259svir olunan uzun proseduru yerin\u0259 yetirm\u0259zd\u0259n \u0259vv\u0259l, bunun sizd\u0259n \u0259vv\u0259l edilib-edilm\u0259diyini g\u00f6r\u0259 bil\u0259rsiniz. M\u00f6vzu \u00fczr\u0259 b\u0259zi ingilis v\u0259 rus m\u0259nb\u0259l\u0259rini t\u0259qdim edirik:<br>\uf0b7 Snopes m\u00fcxt\u0259lif hekay\u0259l\u0259rin do\u011frulu\u011funu yoxlayan ingilisdilli onlayn n\u0259\u015frdir. Saxtalar\u0131 ger\u00e7\u0259kd\u0259n ay\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn resurs m\u00fcr\u0259kk\u0259b reytinq sistemind\u0259n istifad\u0259 edir &#8211; bu, ger\u00e7\u0259yi, a\u00e7\u0131q yalan\u0131 v\u0259 ya sad\u0259c\u0259 s\u0259hv m\u0259lumat\u0131 anlama\u011fa k\u00f6m\u0259k edir. Snopes m\u0259d\u0259niyy\u0259t, tarix, elm v\u0259 siyas\u0259t kimi m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259rd\u0259n olan hekay\u0259l\u0259ri t\u0259hlil edir:<br>&#8220;\u2981 Provereno\u2981 &#8221; (yoxlan\u0131ld\u0131) &#8211; Snopes reytinq sistemini \u2981 \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus\u2981 \u2981 formada t\u0259tbiq ed\u0259n rusdilli platformadr. O, h\u0259m \u2981 beyn\u0259lxalq g\u00fcnd\u0259m, h\u0259m d\u0259 s\u0131rf \u2981 Rusiya\u2981 \u2981 g\u00fcnd\u0259min\u0259 aid m\u00fcxt\u0259lif m\u00f6vzularda faktlar\u0131 t\u0259hlil edir. D\u00fczd\u00fcr, Snopes-d\u0259n f\u0259rqli olaraq, &#8220;Provereno&#8221; siyas\u0259tl\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259lumatlar\u0131 dem\u0259k olar ki, yoxlam\u0131r.<br>PolitiFact ba\u015fqa bir ingilis dilli xidm\u0259tdir. Ad\u0131ndan da g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, o, siyasi faktlar\u0131n yoxlan\u0131lmas\u0131 \u00fczr\u0259 ixtisasla\u015f\u0131b. PolitiFact \u0259sas\u0259n AB\u015e daxilind\u0259ki, eyni zamanda beyn\u0259lxalq siyas\u0259t g\u00fcnd\u0259mi il\u0259 \u2981 m\u0259\u015f\u011ful\u2981 \u2981 olur. Snopes kimi, PolitiFact da reytinq sistemind\u0259n, y\u0259ni &#8220;do\u011frulu\u011fun&#8221; \u2981 6 \u2981 d\u0259r\u0259c\u0259sind\u0259n istifad\u0259 edir. Eyni zamanda, h\u0259r bir m\u00f6vzu daxilind\u0259 statistik r\u0259q\u0259ml\u0259ri d\u0259 t\u0259qdim edir &#8211; hekay\u0259l\u0259rin hans\u0131 hiss\u0259si do\u011frudur, dem\u0259k olar ki, do\u011frudur v\u0259 ya k\u00f6k\u00fcnd\u0259n yaland\u0131r.<br>Fakecheck Rusiya g\u00fcnd\u0259mind\u0259 faktlar\u0131n yoxlan\u0131lmas\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan rusdilli onlayn xidm\u0259tdir. Onun reytinq sistemi \u2981 &#8220;f\u2981 eykometr\u2981 &#8221; adlan\u0131r v\u0259 s\u0259kkiz reytinqd\u0259n ibar\u0259tdir. Standartlara \u0259lav\u0259 olaraq, &#8220;Do\u011fru&#8221;, &#8220;Saxta!&#8221; kateqoriyalar\u0131n\u0131, onlar\u0131n aras\u0131ndak\u0131 d\u0259r\u0259c\u0259l\u0259ri, h\u0259m\u00e7inin \u00fc\u00e7 f\u0259rqli kateqoriya t\u0259qdim edir. Bunlar \u201cDiqq\u0259t\u201d v\u0259 \u201cQiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259mi\u015f\u201d, y\u0259ni m\u0259lumat\u0131n ilkin olaraq qapal\u0131 v\u0259 ya anonim m\u0259nb\u0259d\u0259n g\u0259ldiyini v\u0259 h\u0259l\u0259lik yoxlan\u0131lmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildir\u0259n kateqoriyalar, h\u0259m\u00e7inin satirik mahiyy\u0259tini gizl\u0259tm\u0259y\u0259n x\u0259b\u0259rl\u0259r kateqoriyas\u0131 olan \u201cSatyricon\u201d-dur.<br>Yadda saxlamaq laz\u0131md\u0131r ki, h\u0259r hans\u0131 dig\u0259r media kimi, fakt yoxlay\u0131c\u0131lar da s\u0259hvl\u0259r edirl\u0259r, buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 m\u0259lumatlar\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcz\u00fcn d\u0259 yoxlamas\u0131 \u00e7ox vacibdir. Qazand\u0131\u011f\u0131n\u0131z t\u0259cr\u00fcb\u0259 say\u0259sind\u0259 siz avtomatik olaraq \u0259sasland\u0131rma s\u0259hvl\u0259rini, m\u0259ntiqi uy\u011funsuzluqlar\u0131 v\u0259 saxtakarl\u0131\u011f\u0131n dig\u0259r \u0259lam\u0259tl\u0259rini g\u00f6rm\u0259y\u0259 ba\u015flayacaqs\u0131n\u0131z.<br>B\u00fct\u00fcn saxtalar m\u0259lumatlar q\u0259sd\u0259n yalan olaraq verilmir, \u00e7ox vaxt sad\u0259 s\u0259hvl\u0259r \u00fcz\u00fcnd\u0259n meydana \u00e7\u0131x\u0131r. H\u0259r k\u0259s saxta x\u0259b\u0259r\u0259 inana bil\u0259r &#8211; bir qayda olaraq, n\u0259 ali t\u0259hsil, n\u0259 d\u0259 h\u0259yat t\u0259cr\u00fcb\u0259si insan\u0131 bundan qoruyur. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259, ham\u0131s\u0131n\u0131 olmasa da, he\u00e7 olmasa h\u0259yat\u0131n\u0131za h\u0259qiq\u0259t\u0259n t\u0259sir ed\u0259n m\u0259lumatlar\u0131 yoxlad\u0131\u011f\u0131n\u0131zdan \u0259min olun.<br>Jurnalist v\u0259 &#8220;S\u0259hv\u0259 g\u00f6r\u0259 pe\u015fmanam&#8221; (\u201cRegret for error\u201d) jurnal\u0131n\u0131n t\u0259sis\u00e7isi Kreyq Silverman\u0131n redaktoru oldu\u011fu &#8220;Fakt yoxlama t\u0259limat\u0131&#8221; il\u0259 fakt yoxlamas\u0131 haqq\u0131nda bilikl\u0259rinizi geni\u015fl\u0259ndirin. Burada m\u0259lumat yoxlay\u0131c\u0131lar\u0131 \u00f6z strategiyalar\u0131 v\u0259 texnikalar\u0131 haqq\u0131nda dan\u0131\u015f\u0131rlar. \u0130ngilis v\u0259 bir ne\u00e7\u0259 ba\u015fqa dild\u0259 t\u0259qdim olunan t\u0259limat\u0131 birba\u015fa r\u0259smi internet sayt\u0131ndan pulsuz y\u00fckl\u0259m\u0259k olar.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/rockvell.com\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/K.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-4561\" \/><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130nternetd\u0259 n\u0259y\u0259 g\u00fcv\u0259nm\u0259k olar? Saxta m\u0259lumatlardan nec\u0259 qorunmal\u0131? \u0130nternet say\u0259sind\u0259 biz n\u0259yin do\u011fru, n\u0259yin yanl\u0131\u015f oldu\u011funu \u00e7ox vaxt ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259yin v\u0259 anlama\u011f\u0131n \u00e7ox \u00e7\u0259tin oldu\u011fu sonsuz sayda m\u0259lumat \u0259ld\u0259 ed\u0259 bilirik. Ham\u0131m\u0131z \u201c\u0130ngilis aliml\u0259ri koronavirusun&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4669"}],"collection":[{"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4669"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4669\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4671,"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4669\/revisions\/4671"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4669"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4669"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4669"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}