{"id":6692,"date":"2023-01-08T07:00:00","date_gmt":"2023-01-08T04:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/rockvell.com\/?p=6692"},"modified":"2023-01-07T15:55:07","modified_gmt":"2023-01-07T12:55:07","slug":"bayat-yem%c9%99kl%c9%99r-insan-orqanizmind%c9%99-f%c9%99sadlar-yarada-bil%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rockvell.com\/?p=6692","title":{"rendered":"Bayat yem\u0259kl\u0259r insan orqanizmind\u0259 f\u0259sadlar yarada bil\u0259r"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"has-medium-font-size\"><strong>Bayat yem\u0259kl\u0259r insan orqanizmind\u0259 f\u0259sadlar yarada bil\u0259r<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bayram s\u00fcfr\u0259sini h\u0259r k\u0259s z\u0259ngin v\u0259 t\u0259mt\u0259raql\u0131 etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7e\u015fid-\u00e7e\u015fid yem\u0259kl\u0259r, n\u00f6vb\u0259n\u00f6v salatlar v\u0259 \u015firniyyatlar haz\u0131rlan\u0131r. Bayram vaxt\u0131 istehlak edilm\u0259y\u0259n yem\u0259kl\u0259r is\u0259 b\u0259z\u0259n israf olunmamas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn sonrak\u0131 g\u00fcnl\u0259r\u0259 saxlan\u0131l\u0131r. Lakin m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r hesab edirl\u0259r ki, d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 q\u0131zd\u0131r\u0131l\u0131b bayat \u015f\u0259kild\u0259 istehlak olunan yem\u0259kl\u0259r orqanizmd\u0259 bir s\u0131ra f\u0259sadlara yol a\u00e7a bil\u0259r. Bel\u0259 ki, d\u00fczg\u00fcn \u015f\u0259raitd\u0259 saxlan\u0131lsa da, termiki emal olunmu\u015f qidalar\u0131n t\u0259rkibind\u0259ki bitki v\u0259 ya heyvan m\u0259n\u015f\u0259li qida madd\u0259l\u0259rinin par\u00e7alanma prosesi ba\u015flay\u0131r. N\u0259tic\u0259d\u0259 is\u0259 \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n toksiki olmayan madd\u0259l\u0259r z\u0259h\u0259rli madd\u0259l\u0259r\u0259 \u00e7evrilir. Bu tip qidalar\u0131n dad\u0131nda d\u0259yi\u015fiklik is\u0259 yaln\u0131z onlar\u0131n t\u0259rkibinin \u00e7ox hiss\u0259si korland\u0131qdan sonra ayd\u0131n hiss olunur. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259 yumurta, bal\u0131q, \u0259t, toyuq, g\u00f6b\u0259l\u0259k v\u0259 dig\u0259r bel\u0259 riskli m\u0259hsullardan haz\u0131rlanm\u0131\u015f yem\u0259kl\u0259r iki saatdan art\u0131q a\u00e7\u0131q \u015f\u0259raitd\u0259 qalmamal\u0131d\u0131r. \u018fg\u0259r h\u0259min qidalar soyuducuya qoyulmadan otaq temperaturunda v\u0259 a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 qal\u0131rsa, yenid\u0259n q\u0131zd\u0131r\u0131l\u0131b istehlak edilm\u0259si t\u00f6vsiy\u0259 olunmur.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/rockvell.com\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/1672895424elmim__qal__yeniforma3_jpg.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-6693\" width=\"429\" height=\"429\" srcset=\"https:\/\/rockvell.com\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/1672895424elmim__qal__yeniforma3_jpg.jpg 800w, https:\/\/rockvell.com\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/1672895424elmim__qal__yeniforma3_jpg-300x300.jpg 300w, https:\/\/rockvell.com\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/1672895424elmim__qal__yeniforma3_jpg-150x150.jpg 150w, https:\/\/rockvell.com\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/1672895424elmim__qal__yeniforma3_jpg-768x768.jpg 768w, https:\/\/rockvell.com\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/1672895424elmim__qal__yeniforma3_jpg-360x360.jpg 360w\" sizes=\"(max-width: 429px) 100vw, 429px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n<p>\u018fvv\u0259lki g\u00fcnd\u0259n qalm\u0131\u015f yem\u0259kl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 istehlak\u00e7\u0131lar \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox vaxt \u0259lveri\u015fli ola bil\u0259r. Ancaq unutmayaq ki, b\u0259zi yem\u0259kl\u0259r yenid\u0259n q\u0131zd\u0131r\u0131ld\u0131qda insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259li olur. X\u00fcsusil\u0259 d\u0259 saxlanma \u015f\u0259raiti d\u00fczg\u00fcn olmayanda yem\u0259k qal\u0131qlar\u0131 bir \u00e7ox mikroorqanizml\u0259rin inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lveri\u015fli m\u00fchit\u0259 \u00e7evrilir. Bel\u0259 ki, soyuducuya yerl\u0259\u015fdirilm\u0259mi\u015fd\u0259n \u0259vv\u0259l bi\u015firilmi\u015f yem\u0259kl\u0259r otaq istiliyin\u0259 q\u0259d\u0259r soyudulmal\u0131d\u0131r. \u0130sti halda soyuducuya qoyulmu\u015f qidalar r\u00fctub\u0259tin artmas\u0131na s\u0259b\u0259b oldu\u011fundan onlar\u0131n t\u0259rkibind\u0259 z\u0259r\u0259rli bakteriyalar\u0131n \u00e7oxalmas\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259nir. T\u0259z\u0259 bi\u015fmi\u015f yem\u0259kl\u0259rd\u0259n f\u0259rqli olaraq, soyuducudan \u00e7\u0131xm\u0131\u015f yem\u0259yi q\u0131zd\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman dad\u0131nda hiss etdiyimiz d\u0259yi\u015fikliyin s\u0259b\u0259bi m\u0259hz el\u0259 bu mikroorqanizml\u0259rdir. Bundan ba\u015fqa, qidalar soyuducuda \u00e7arpaz \u00e7irkl\u0259nm\u0259y\u0259 d\u0259 m\u0259ruz qala bilir. B\u0259zi qidalar n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7ox saxlansa, t\u0259rkibind\u0259 m\u00f6vcud olan allergen x\u00fcsusiyy\u0259tli histaminin miqdar\u0131 bir o q\u0259d\u0259r artm\u0131\u015f olur. T\u0259rkibind\u0259 histamin \u00e7ox olan qidalar\u0131n istehlak\u0131 is\u0259 ba\u015fa\u011fr\u0131s\u0131, n\u0259f\u0259salma v\u0259 h\u0259zm sistemi probleml\u0259ri, el\u0259c\u0259 d\u0259 qa\u015f\u0131nt\u0131 kimi simptomlar\u0131n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259sin\u0259 yol a\u00e7\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 bayat olmamas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yem\u0259kl\u0259ri m\u00fctl\u0259q q\u0259d\u0259rind\u0259 haz\u0131rlamaq laz\u0131md\u0131r. H\u0259m\u00e7inin bi\u015firilm\u0259 tarixini bilm\u0259diyimiz yem\u0259kl\u0259ri yem\u0259m\u0259liyik. \u00c7\u00fcnki b\u0259zi yem\u0259kl\u0259r daha tez xarab olur. M\u0259s\u0259l\u0259n, bir m\u00fcdd\u0259t saxland\u0131qda keyfiyy\u0259ti d\u0259yi\u015f\u0259n qidalar aras\u0131nda yumurta istifad\u0259 edil\u0259r\u0259k haz\u0131rlanan m\u0259hsullar (mayonez v\u0259 s.) var. El aras\u0131nda bel\u0259 bir fikir d\u0259 var ki, \u201cbayat plov daha dadl\u0131d\u0131r\u201d. Lakin bayat plovun yenid\u0259n isidil\u0259r\u0259k istehlak edilm\u0259si d\u0259 sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259 yarada bil\u0259r. Bel\u0259 ki, d\u00fcy\u00fc bi\u015firildikd\u0259 bel\u0259 onun t\u0259rkibind\u0259ki&nbsp;Bacillus cereus&nbsp;bakteriyalar\u0131n\u0131n sa\u011fqalma ehtimal\u0131 y\u00fcks\u0259k olur. Plov d\u00fczg\u00fcn bi\u015firilm\u0259dikd\u0259 v\u0259 ya saxlanmad\u0131qda bu bakteriyan\u0131n inki\u015faf\u0131na \u0259lveri\u015fli \u015f\u0259rait yaranm\u0131\u015f olur. \u0130nki\u015faf ed\u0259n bakteriyalar t\u0259r\u0259find\u0259n sintez olunan toksinl\u0259r n\u0259tic\u0259d\u0259 qida m\u0259n\u015f\u0259li x\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259, h\u0259tta qida z\u0259h\u0259rl\u0259nm\u0259sin\u0259 bel\u0259 yol a\u00e7\u0131r. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, \u0259ks\u0259r hallarda qoxulamaq v\u0259 ya dadmaqla yem\u0259kl\u0259rin xarab olub-olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131q. Lakin qida z\u0259h\u0259rl\u0259nm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olan b\u0259zi bakteriyalar qidan\u0131n qoxusunu v\u0259 dad\u0131n\u0131 korlamadan bel\u0259 \u00e7oxala bilir. D\u0259niz m\u0259hsullar\u0131, s\u00fcd v\u0259 s\u00fcd m\u0259hsullar\u0131, tortlar v\u0259 \u015firniyyatlar da qida z\u0259h\u0259rl\u0259nm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olan mikroorqanizml\u0259r v\u0259 onlar\u0131n toksinl\u0259rinin da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 say\u0131l\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259, bu tip qidalar\u0131n istehlak\u0131 zaman\u0131 daha diqq\u0259tli olmaq laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259m\u00e7inin b\u0259zi qidalar\u0131n isidil\u0259r\u0259k yenid\u0259n istehlak\u0131 t\u00f6vsiy\u0259 olunmur. Bel\u0259 ki, toyuq \u0259ti&nbsp;ya t\u0259z\u0259 bi\u015fmi\u015f, ya da soyuq halda istehlak edilm\u0259lidir. Toyuqdan haz\u0131rlanm\u0131\u015f yem\u0259kl\u0259rin yenid\u0259n isidilm\u0259si z\u00fclal t\u0259rkibinin d\u0259yi\u015fm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olur ki, bu da h\u0259zm prosesinin pozuntusuna g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r. Yumurta&nbsp;&nbsp;qaynad\u0131ld\u0131qdan v\u0259 ya m\u00fcxt\u0259lif \u00fcsullarla bi\u015firildikd\u0259n sonra yenid\u0259n isidil\u0259rs\u0259, qida z\u0259h\u0259rl\u0259nm\u0259sin\u0259 yol a\u00e7a bil\u0259r. X\u00fcsusil\u0259 d\u0259 t\u0259rkibind\u0259 yumurta olan bir s\u0131ra souslar\u0131n v\u0259 ya yumurta il\u0259 \u0259dviyyatl\u0131 yem\u0259kl\u0259rin yenid\u0259n q\u0131zd\u0131r\u0131lmas\u0131 t\u00f6vsiy\u0259 olunmur. G\u00f6b\u0259l\u0259kl\u0259r&nbsp;bi\u015firildikd\u0259n sonra yenid\u0259n q\u0131zd\u0131r\u0131ld\u0131qda qida d\u0259y\u0259rini itirir v\u0259 h\u0259zm sistemind\u0259 probleml\u0259r yarad\u0131r. G\u00f6b\u0259l\u0259k bi\u015fdikd\u0259n sonra soyuq \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259 istehlak edil\u0259 bil\u0259r. Kartof&nbsp;da t\u0259z\u0259 bi\u015fmi\u015f halda istehlak edilm\u0259lidir. Bi\u015fmi\u015f kartof otaq temperaturunda uzun m\u00fcdd\u0259t saxland\u0131qda botulizm x\u0259st\u0259liyin\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. \u0130spanaq&nbsp;bi\u015fdikd\u0259n sonra d\u0259rhal istehlak edilm\u0259lidir. \u00c7\u00fcnki yenid\u0259n isidildikd\u0259 ispana\u011f\u0131n bec\u0259rilm\u0259sind\u0259 istifad\u0259 olunmu\u015f nitrat qal\u0131qlar\u0131 daha z\u0259h\u0259rli madd\u0259 olan nitritl\u0259r\u0259 \u00e7evrilir. X\u00fcsusil\u0259 d\u0259 u\u015faqlara ispanaqdan haz\u0131rlanm\u0131\u015f yem\u0259kl\u0259r veril\u0259rk\u0259n daha diqq\u0259tli olmaq laz\u0131md\u0131r. \u00c7u\u011fundur v\u0259 k\u0259r\u0259vizin d\u0259&nbsp;bi\u015firildikd\u0259n d\u0259rhal sonra istehlak edilm\u0259si t\u00f6vsiy\u0259 olunur. Bayat qidalar kimi, bayat \u00e7ay\u0131n da orqanizm\u0259 ziyan\u0131 var. \u00c7\u00fcnki d\u0259ml\u0259nmi\u015f k\u00f6hn\u0259 \u00e7ay b\u00fct\u00fcn faydal\u0131 x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini itirmi\u015f olur. D\u0259ml\u0259ndikd\u0259n sonra uzun m\u00fcdd\u0259t saxlanm\u0131\u015f \u00e7ay\u0131n t\u0259rkibind\u0259 bakteriya v\u0259 g\u00f6b\u0259l\u0259kl\u0259r inki\u015faf edir. Bu da m\u0259d\u0259 tur\u015fulu\u011funun d\u0259yi\u015fm\u0259sin\u0259 v\u0259 \u00fcr\u0259k probleml\u0259rin\u0259 s\u0259b\u0259b olur. H\u0259m\u00e7inin bayat \u00e7ay\u0131n istehlak edilm\u0259si orqanizmd\u0259 su m\u00fcbadil\u0259sin\u0259 m\u0259nfi t\u0259sir edir ki, bu da ba\u011f\u0131rsaqlar\u0131n funksiyas\u0131n\u0131n pozulmas\u0131na v\u0259 &nbsp;q\u0259bizliy\u0259 yol a\u00e7\u0131r. Bayat \u00e7ay\u0131n z\u0259r\u0259rl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 orqanizmd\u0259 d\u0259mirin m\u0259nims\u0259nilm\u0259sinin azalmas\u0131na s\u0259b\u0259b olmas\u0131d\u0131r. Bu is\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 orqanizmd\u0259 qanazl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 qanazl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 dig\u0259r x\u0259st\u0259likl\u0259rin yaranmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r. Bayat \u00e7ay\u0131n yenid\u0259n qaynad\u0131lmas\u0131 t\u0259rkibind\u0259ki antioksidantlar\u0131n m\u0259hvin\u0259 s\u0259b\u0259b olur. &nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259qal\u0259 Az\u0259rbaycan Qida T\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi \u0130nstitutunun&nbsp;\u201cElmi Ara\u015fd\u0131rmalar M\u0259rk\u0259zi\u201d departamentinin Elmi-t\u0259dqiqat v\u0259 riskl\u0259rin qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si \u015f\u00f6b\u0259si t\u0259r\u0259find\u0259n haz\u0131rlan\u0131b.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bayat yem\u0259kl\u0259r insan orqanizmind\u0259 f\u0259sadlar yarada bil\u0259r Bayram s\u00fcfr\u0259sini h\u0259r k\u0259s z\u0259ngin v\u0259 t\u0259mt\u0259raql\u0131 etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7e\u015fid-\u00e7e\u015fid yem\u0259kl\u0259r, n\u00f6vb\u0259n\u00f6v salatlar v\u0259 \u015firniyyatlar haz\u0131rlan\u0131r. Bayram vaxt\u0131 istehlak edilm\u0259y\u0259n yem\u0259kl\u0259r is\u0259 b\u0259z\u0259n israf olunmamas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":6693,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[50,49],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6692"}],"collection":[{"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6692"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6692\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6694,"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6692\/revisions\/6694"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6693"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6692"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6692"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6692"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}