{"id":9791,"date":"2023-04-04T09:00:00","date_gmt":"2023-04-04T06:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/rockvell.com\/?p=9791"},"modified":"2023-04-04T14:10:12","modified_gmt":"2023-04-04T11:10:12","slug":"duzun-duzgun-istehlakinin-insan-saglamligina-t%c9%99siri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rockvell.com\/?p=9791","title":{"rendered":"Duzun d\u00fczg\u00fcn istehlak\u0131n\u0131n insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na t\u0259siri"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"has-medium-font-size\"><strong>Duzun d\u00fczg\u00fcn istehlak\u0131n\u0131n insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na t\u0259siri<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Duzdan h\u0259l\u0259 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin ilk \u00e7a\u011flar\u0131nda yem\u0259kl\u0259rin dad\u0131n\u0131 v\u0259 duzlulu\u011funu art\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 olunub. Duzun emal\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 ilkin f\u0259aliyy\u0259tl\u0259r is\u0259 8000 il \u0259vv\u0259l\u0259 t\u0259sad\u00fcf edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Natrium xlorid kimi bilin\u0259n duz 40% natrium v\u0259 60% xlorid ionlar\u0131ndan ibar\u0259tdir. Q\u0131\u015fda duz \u0259lav\u0259 edil\u0259r\u0259k \u0259t v\u0259 dig\u0259r m\u00f6vs\u00fcmi qidalar\u0131n uzun m\u00fcdd\u0259t saxlanmas\u0131 duzu \u00e7ox \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir konservant kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirm\u0259y\u0259 imkan verib. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, duz qidalar \u00fc\u00e7\u00fcn konservantd\u0131r. Y\u00fcks\u0259k duz konsentrasiyas\u0131 qidalar\u0131n xarab olmas\u0131na s\u0259b\u0259b ola bil\u0259c\u0259k bakteriyalar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alma\u011fa k\u00f6m\u0259k edir.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/rockvell.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/1675687106elmim__qal__yeniforma_2__png.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-9792\" width=\"483\" height=\"483\" srcset=\"https:\/\/rockvell.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/1675687106elmim__qal__yeniforma_2__png.png 800w, https:\/\/rockvell.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/1675687106elmim__qal__yeniforma_2__png-300x300.png 300w, https:\/\/rockvell.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/1675687106elmim__qal__yeniforma_2__png-150x150.png 150w, https:\/\/rockvell.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/1675687106elmim__qal__yeniforma_2__png-768x768.png 768w, https:\/\/rockvell.com\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/1675687106elmim__qal__yeniforma_2__png-360x360.png 360w\" sizes=\"(max-width: 483px) 100vw, 483px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n<p>XIX \u0259srin sonlar\u0131nda soyuducular\u0131n ixtira olunmas\u0131 duzdan konservant kimi&nbsp; istifad\u0259ni azald\u0131b v\u0259 bu, istehlak\u0131n s\u0259viyy\u0259sini nisb\u0259t\u0259n a\u015fa\u011f\u0131 sal\u0131b. Lakin haz\u0131rda insanlar t\u0259r\u0259find\u0259n y\u00fcks\u0259k miqdarda duz ehtiva ed\u0259n i\u015fl\u0259nmi\u015f qidalardan istifad\u0259 olunmas\u0131 duz q\u0259bulunu yenid\u0259n art\u0131r\u0131b. Haz\u0131rda bir \u00e7ox inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 g\u00fcnd\u0259lik duz q\u0259bulunun 75%-d\u0259n \u00e7oxu i\u015fl\u0259nmi\u015f qidalar\u0131n pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Duz ehtiva ed\u0259n qidalara \u00e7\u00f6r\u0259k, tax\u0131l v\u0259 un m\u0259mulatlar\u0131, i\u015fl\u0259nmi\u015f \u0259t m\u0259hsullar\u0131 (kolbasa, sosis, vet\u00e7ina), duzlu q\u0259lyanalt\u0131lar (\u00e7ipsl\u0259r, krekerl\u0259r v\u0259 s.), pendir, haz\u0131r \u015forbalar v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 daxildir. T\u0259rkibind\u0259 az duz olan t\u0259bii qidalar, m\u0259s\u0259l\u0259n, \u0259t, t\u0259r\u0259v\u0259zl\u0259r, meyv\u0259l\u0259r v\u0259 s. emal edildikd\u0259 is\u0259 onlardan haz\u0131rlanan qidalarda duzun konsentrasiyas\u0131 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r art\u0131r. Qida s\u0259nayesind\u0259 i\u015fl\u0259nmi\u015f qidalarda duzun s\u0259viyy\u0259sinin azald\u0131lmas\u0131 is\u0259 he\u00e7 d\u0259 asan deyil. \u00c7\u00fcnki m\u0259hsulun keyfiyy\u0259t x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri v\u0259 istehlak\u00e7\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul edilm\u0259si m\u0259hsulun t\u0259rkibind\u0259ki duzun miqdar\u0131 il\u0259 s\u0131x ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259dqiqatlar g\u00f6st\u0259rib ki, qidalar\u0131n t\u0259rkibind\u0259 olan duz z\u00fclal, ya\u011f v\u0259 su kimi dig\u0259r komponentl\u0259rl\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259d\u0259 olur. Eyni zamanda qidan\u0131n teksturas\u0131na v\u0259 emal zaman\u0131 ba\u015f ver\u0259n prosesl\u0259r\u0259, h\u0259m\u00e7inin qidan\u0131n keyfiyy\u0259tin\u0259 (ya\u011f t\u0259rkibi, n\u0259mlik, pH d\u0259y\u0259ri) t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. \u00c7\u00f6r\u0259k v\u0259 un m\u0259mulatlar\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 zaman\u0131 \u0259lav\u0259 olunan duzun miqdar\u0131 is\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. Kifay\u0259t q\u0259d\u0259r \u0259lav\u0259 edilm\u0259mi\u015f duz \u00e7ox b\u00f6y\u00fck v\u0259 z\u0259if teksturaya malik k\u00fctl\u0259nin \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b ola bilir. Duzun miofibrilyar z\u00fclallar\u0131 h\u0259lletm\u0259 qabiliyy\u0259ti emulsiyala\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f \u0259t m\u0259hsullar\u0131n\u0131n (kolbasa, sosis v\u0259 s.) istehsal\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r Pendir istehsal\u0131n\u0131n son m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 \u0259lav\u0259 edil\u0259n duz is\u0259 bu m\u0259hsulda natriumun \u0259sas m\u0259nb\u0259yidir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131 (\u00dcST) t\u0259r\u0259find\u0259n b\u00f6y\u00fckl\u0259rin g\u00fcnd\u0259 5 qr-dan az duz istehlak etm\u0259si t\u00f6vsiy\u0259 olunur. 2-15 ya\u015f aras\u0131nda olan u\u015faqlarda bu miqdar\u0131n daha da a\u015fa\u011f\u0131 sal\u0131nmas\u0131 m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \u0130stehlak edil\u0259n b\u00fct\u00fcn duzlar\u0131n is\u0259 yodla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fundur. Bel\u0259 ki, yod u\u015faqlarda v\u0259 g\u0259ncl\u0259rd\u0259 beynin inki\u015faf\u0131, zehnin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox \u00f6n\u0259mlidir. Qeyd ed\u0259k ki, Universal duzun yodla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 (US\u0130) d\u00fcnyada yod \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259h\u0259miyy\u0259tli s\u0259hiyy\u0259 strategiyas\u0131d\u0131r.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Qida rasionumuzdak\u0131 natrium m\u0259nb\u0259yi daha \u00e7ox s\u00fcfr\u0259 duzu kimi bilin\u0259n natrium xloriddir. Natrium insan orqanizmind\u0259 maye v\u0259 elektrolit balans\u0131n\u0131n, qan t\u0259zyiqinin t\u0259nziml\u0259nm\u0259sind\u0259, sinir impulsalar\u0131n\u0131n ke\u00e7iriciliyinin t\u0259min edilm\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r. Amma h\u0259ddind\u0259n art\u0131q natrium istehlak\u0131 insan orqanizmind\u0259 hipertoniya, insult kimi \u00fcr\u0259k-damar x\u0259st\u0259likl\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131, m\u0259d\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259ngi, b\u00f6yr\u0259k x\u0259st\u0259likl\u0259ri, s\u00fcm\u00fckl\u0259rd\u0259 mineral \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131, obezlik v\u0259 bu kimi bir s\u0131ra t\u0259hl\u00fck\u0259li x\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olur. H\u0259m\u00e7inin ba\u011f\u0131rsaq mikrofloras\u0131n\u0131n pozulmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, \u00dcST \u00fcr\u0259k-damar x\u0259st\u0259likl\u0259rinin azald\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 2025-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r duzdan istifad\u0259nin 30%-d\u0259k azald\u0131lmas\u0131 t\u0259klifini ir\u0259li s\u00fcr\u00fcb.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259dqiqatlara \u0259sas\u0259n, \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda yem\u0259k v\u0259rdi\u015fl\u0259rind\u0259ki f\u0259rql\u0259r h\u0259min regionda olan istehlak\u00e7\u0131lar\u0131n g\u00fcnd\u0259lik duz q\u0259buluna t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. M\u0259hz bu s\u0259b\u0259bd\u0259n haz\u0131rda \u00dcST-nin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 d\u00fcnya \u00f6lk\u0259l\u0259ri qida rasionunda duzdan istifad\u0259nin azald\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcxt\u0259lif strategiyalar, t\u0259dbirl\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259yir. Bu \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259d\u0259 ev \u015f\u0259raitind\u0259 istifad\u0259 olunan duzun miqdar\u0131n\u0131 t\u0259dric\u0259n azaltmaq, haz\u0131rlanan yem\u0259kl\u0259r\u0259 duz \u0259lav\u0259 etm\u0259kd\u0259n \u00e7\u0259kinm\u0259k, duzun \u0259v\u0259zin\u0259 \u0259tirli ot, limon suyu, \u015f\u0259rab, sirk\u0259 kimi \u0259dviyyatlardan yararlanmaq, yem\u0259k masas\u0131nda i\u00e7\u0259risind\u0259 duz olan qab saxlamamaq, duzlu q\u0259lyanalt\u0131lar\u0131 istehlak etm\u0259m\u0259k, az natrium ehtiva ed\u0259n qidalar\u0131n istehlak\u0131n\u0131 t\u0259dric\u0259n rasiondan \u00e7\u0131xarmaq m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Eyni zamanda duzdan istifad\u0259ni azaltmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 qida v\u0259 ia\u015f\u0259 i\u015f\u00e7il\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259lim proqramlar\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 v\u0259 onlar\u0131n bu t\u0259liml\u0259r\u0259 c\u0259lb olunmas\u0131, ia\u015f\u0259 m\u00fc\u0259ss\u0259l\u0259rind\u0259 masalardan i\u00e7\u0259risind\u0259 duz olan qablar\u0131n v\u0259 duz ehtiva ed\u0259n \u0259dviyyatlar\u0131n, m\u0259s\u0259l\u0259n, soyan\u0131n y\u0131\u011f\u0131\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 \u0259hali aras\u0131nda maarifl\u0259ndirm\u0259 i\u015fl\u0259rinin apar\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fundur.&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Duzun d\u00fczg\u00fcn istehlak\u0131n\u0131n insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na t\u0259siri Duzdan h\u0259l\u0259 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin ilk \u00e7a\u011flar\u0131nda yem\u0259kl\u0259rin dad\u0131n\u0131 v\u0259 duzlulu\u011funu art\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 olunub. Duzun emal\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 ilkin f\u0259aliyy\u0259tl\u0259r is\u0259 8000 il \u0259vv\u0259l\u0259 t\u0259sad\u00fcf edir. Natrium xlorid kimi bilin\u0259n&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":9792,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12,49],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9791"}],"collection":[{"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9791"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9791\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9793,"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9791\/revisions\/9793"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/9792"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9791"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9791"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rockvell.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9791"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}